بهبهانی های امیدیه-میانکوه

آش کارده (حورره)

arganom — Tue, 01 Dec 2009 05:33:40 GMT

بنام خداوند جان وخرد

باسلام به همه عزیزان وپوزش از بابت تاخیردر آپدیت

مطلب زیر را به نقل از وبلاگ گل نرگس بهبهان (وبلاگ کاکا نجف)می نویسیم.

امید که بپسندید.

با توجه به رسیدن فصل سرما ودر پی آن آماده شدن غذا های گرم مثل آش

و لبو(چغندر)وشلغم وغیره.....بی مناسبت نیست که در اینجادر مورد آش معروف

بهبهان(آش کارده یا همان حورره خودمون )که با وجود فواید بسیار آن ما قدرش را

نمی دانیم چند جمله ای بنویسم.

حورره آشی است مرکب از جو دو سر(یابقول خودمون دوکله)وگیاه ارزشمند کاردین

(یاکارده) ومایه مخصوص(که یک مخمرترش است)و سپس سیر.

موادمزبور را ازیک شب قبل دردیگی ریخته به مقدارمناسب آب افزوده ومی جوشانند.

سپس درحالت ولرم کاملا می پوشانند(مثل ماست)که تاصبح تخمیر و ترش شود.

وبرای صبحانه کمی سیربه آن اضافه کرده ومیل می کنند.

آش کارده(حورره) علاوه بر خوشمزه بودن بدلیل تخمیرجو درآنسرشار از ویتامین ب

کمپلکس است.

کسانی که اطلاعات پزشکی دارند.ازخواص بی نظیر مخمرآبجو(البته بدون الکل)

یا همان مائ الشعیرعربی مطلع می باشند.

این ویتامین ها علاوه بر تقویت قوای عصبی اشتهاآوربوده واز کم خوابی وآشفتگی

جلوگیری می کند وبسیاری فواید دیگرویتامین های گروه ب که خود اغلب می دانید.

همچنین کاردین موجود در آن باعث تقویت دستگاه گوارش شده وبدلیل ملین بودن

فعالیت های روده ها رابهبود بخشیده وبه اصطلاح قدیمی ها شکم را پاک کرده

وبه قول امروزی ها سرویس کننده خوبی برای دستگاه گوارش است.

شاید بدانید که سیر بهترین آنتی بیوتیک درجهان است.

(اینکه می گویم بهترین در جهان اغراق نیست.زیرا می دانیم که همه آنتی بیوتیک ها

در درازمدت عوارضی دارند.در حالیکه سیر نه تنها عوارض ندارد بلکه بسیاری از عوارض

داروها را ازبین می برد).

آش کارده بدلیل کاهش چربی خون از عوارض قلبی نیز پیشگیری می کند.

البته به افرادی که ناراحتی معده دارند توصیه می شود که در صورت تمایل به

استفاده با پزشک خود مشورت نموده واز آنتی اسیدی که داده است استفاده کنند.

در اینجا شعر زیبای استاد آصفی را زینت بخش نوشته خود می کنم:

حورره خرده صبح سرما تو زمسو جه خشن

ملقی یه قوروشن

"یعنی حورره خوردن در زمستان صبح سرما چه خوش است.هر ملاقه اش

(به قیمت)یک قران است."

(قران یک واحدپول قدیمی است وبرخی آنرا معادل یک دهم ریال می دانند.اما در

بهبهان به معادل یک ریال قوروش یا همان قران می گفته اند.)

درضمن در قدیم یک نوجوان از خانواده حورره فروش به بالای بام می رفته وبرای تبلیغ

به سبک رایج آن زمان اینگونه می گفته است:

بیو که آش کارده ایه----- بیو که زنگ دل بریه "حورره حورره"

یعنی بیا که اینجا آش کارده هست.... بیا که این آش زنگار دل را پاک می کند.

درپایان ضمن پوزش از پزشکان عزیز که تاحدودی در کارشان دخالت کردیم.

ازدوستان وعزیزانی که در این مورد اطلاعاتی دارند تقاضا دارم راهنمایی کنند.

حق یارتان

نژاد وگویش بهبهانی

arganom — Fri, 10 Oct 2008 11:46:18 GMT

بنام خداوند جان وخرد

با سلام به همه عزیزانی که همیشه مارا مورد لطف خود قرارداده اندوپوزش مجدد از دیر آپدیت کردن در ادامه مطالب گذشته راجع به بهبهان اکنون در مورد نژاد و زبان(گویش)بهبهانی توضیحات بیشتری می دهیم.امید که پسند آید:

جمعیت بهبهان از نظر نژادی ترکیبی است از نژاد ارگانی(یا به عربی ارجانی)

ولر ودیگرمهاجرینی که در آنجا اقامت گزیده اند.مردم بهبهان دارای گویش فارسی

میانه وفارسی لری می باشندواز نظر آداب ورسوم گرچه تا حدودی بافارس وبوشهردر

تاثیر متقابل هستند.اما خودچه بلحاظ رسوم وچه گویش تفاوتهای زیادی با

شهرهاوحتی روستاهای اطراف خود داشته وبخصوص از نظر گویش منحصر به فرد

بوده وحتی با نزدیکترین روستاهای خودکه بعضا در دوسه کیلومتری آن قرار دارند

تفاوتهای فاحشی دارد(مثلا روستای سرسبز کمال آبادسابق که اکنون درحاشیه

شهروچسبیده به جاده کمربندی درمسیر جاده سیمان قرار گرفته ودرواقع باغ نرگس

وحشی بهبهان درنزدیکی آن بود.یاروستای منصوریه که اکنون خودشهرکی

دلپذیرودارای باغاتی زیباوباصفاست ودرنزدیکی کارخانه سیمان قرار داردبا گویشی

نزدیک به فارسی لری ومتفاوت با شهر صحبت می کنند.)
در خود شهر هم طایفه ابوعلی ها(بوالی ها)با لهجه ای متفاوت وبین لهجه لری

وبهبهانی صحبت می کنند.(بطوری که گاهی دیگر شهروندان بهبهانی تصور می کنند

که طرف مقابل لر است وبرادران لر یا لر زبان هم می دانند که طرف لری صحبت نمی

کند).حتی دربرخی از محلات(مثل گود چاهک یاگودچهک)از نظر لحن کلام باسایر

محلات تفاوت هایی جزیی دیده می شودکه قدیمی ها بخوبی متوحه این امر هستند

ومی دانند که طرف مقابل گود چهکی است.در بهبهان محلات زیادی وجود داردکه

تعدادآنها به بیش از ۵۰ محله می رسد.معروفترین آنهاکه قدمت بیشتری هم دارندعبارتند از:
امامزاده حیدر/ سیدها/شاه فضل/ابوعلی ها(یا بوالی ها)/باغبان ها(که با ابوعلی ها

در یک محل تقریبا مشترک سکونت دارندولی از نظر طایفه ای تفاوتهاییدارند.)

خراسانی ها(که تعداد زیادی از آنها ابوعلی هستند)/پهلوانان/ اوخسی ها(عصار

خانه)/باب الله/بازارنو/باقزخان /برکه خواجه/محل پر/ چمنک/حمام خان/خروا/درویش

ها/ذر ویس(درب ویس)/سده/شهرنو/عقلایی ها/قبرکنان/کارگه(کارگاه کوزه گری

وحلوا سازی و...) /گچ پزان(کاروانسرا)/ گودچهک/ گودبقال/ گودکلو(کلوخ) /لب

آب/مسجد جامع/مسجدبردی/ملامحسنی ها/ ملایان /معمارها/محل نو/... والبته

محلات دیگری هم هست که احتمالا از قلم افتاده است.ولی بهر حال تعداد محلات

امروزاز مرز۵۰هم گذشته است.

درشهر بهبهان بطور کلی سه گروه یا طایفه بزرگ زندگی می کرده اند(منهای

مهاجرین)که عبارت بودنداز" بهبهانی هاوقنواتی هاوابوعلی ها "

بهبهانی هاوقنواتی ها همه از یک ریشه هستندکه بعلت سکونت در محل هریک از

روءسا ویاخوانین خود ودرارتباط باشغل کشاورزی ووابستگی به زمین وتحت فرمان

آنان از هم جدا شده واختلافاتشان به جنگ وخونریزی هم کشیده است.

(جالب است که هنوز هم کسانی در این موارد گاهی تعصباتی دارند که بنظر نگارنده

مانع پیشرفت شهرمان شده ودودش به چشم همه می رود.)

امیدواریم زمانی برسد که اینگونه تعصبات ریشه کن شده وهمگی:

" دست در دست هم نهیم به مهر ---میهن خویش را کنیم آباد."...انشاءالله

سیدمحمدسید به دیار باقی شتافت

arganom — Fri, 10 Oct 2008 11:10:18 GMT

سيد محمد سيد يكي ازشيرين سخن ترين شاغران طنزپرداز

وازمداحان قديمي اهلبيت ونوحه سراي تواناي بهبهان كه آثار

ماندگاروبا ارزشي از خود بيادگار گذاشته وخدمت بزرگي به

قرهنگ شهرمان كرد.به ديار باقي شتافت وهمه فرهنگ

دوستان بهبهاني را درماتم گذاشت.

وي با آثار طنز ونيشدارخود جايگاهي رفيع در بهبهان پيدا كرد وبا

انتقادهاي دلسوزانه اش علاوه بر پاک کردن زنگارهاي فرهنگي

واجتماعي توانست درترغيب مسئولين برای آباداني شهر نيز

نقش بسرايي ايفا كند.

(براستي ما برای شهرمان چه كرده ايم؟)

مااعضای صندوق بهبهانی های امیدیه و میانکوه این ضایعه اسفناک را به همه

همشهریان ودوستداران ایشان تسلیت می گوییم.

روحش شاد وقرين رحمت حق ويادش گرامي باد.

گویش بهبهانی

arganom — Fri, 11 Aug 2006 18:53:18 GMT

بنام خداوند جان وخرد

با سلام به عزیزان بازدید کننده
از اینکه دیر آپدیت می کنیم پوزش می خواهیم.علتش گرفتاری هاست.
اخیرا مطلبی در وبلاگ "گل نرگس(کاکانجف)"در مورد گویش بهبهانی از استاد محمدیان نوشته شده بودکه بدلیل اهمیت آن اقدام به درج در این وبلاگ می شود.(البته با کسب اجازه از دکتر دادمهر نویسنده محترم وبلاگ شعربهبهانی):

زبان فارسی يکی از شاخه های زبان هند و اروپايي است که سه دوره ی جداگانه را پشت سر گذاشته است :

1-فارسی باستان2-فارسی ميانه(پهلوی)3-فارسی دری(نو) ؛

پس از ورود اسلام به ايران، زبان پهلوی در مسير تکاملی خود به صورت

فارسی امروز درآمد وبه همين دليل از حيث واژگان و ترکيب به حدی

به زبان پهلوی نزديک است که وقتی بيشتر واژه های پارسی ميانه

را واج نويسی می کنيم معنای آنهابرای مردم امروز ما روشن وقابل

فهم می باشد.مثل واژه های :درشتک،اسپ،آفتاپ،گيهان، آيينگ

و……به هر حال زبان فارسی ازاوايل قرن چهارم .ه.ق به عنوان

زبان رسمی وملی ايران جانشين ديگرزبانهای رايج آن زمان مثل زبانهای

پارتی، سکايي، خوارزمی، سغدی،بلخی و غيره شد و از آن

به بعدبه عنوان زبان دوم جهان اسلام بسياری از آثار علمی و ادبی و

عرفانی را به جهانيان عرضه نموده است.با همه قدمتی که زبان فارسي

داردوتحول آن که هزار سال از ديگر زبانهای هند و اروپايي مثل

فرانسوی جلوتر است، هنوز متاسفانه واژه های آن شناسنامه

مخصوص به خود ندارند و ما هنوزريشه بسياری از واژه هايمان را

نمی دانيم زيرا اسناد کافی ازتاريخ کهن آن در اختيار نداريم.

وقتی که وضعيت زبان معيار مااينکونه نامشخص باشد براستی وضعيت

گويشهای آن چگونه خواهدبود؟

گويش بهبهانی که در باور عامه ی گويندکان مردم خطه خود، زبان

ملايکه خوانده می شود، گونه ای از زبان فارسی ميانه(پهلوی)است

واز لحاظ مخاطب و محدوده جغرافيايي بسيار محدود و معدود است و همين

مساله بزرگترين خطری است که آن را تهديد می کند. متاسفانه تا

کنون هيچ زبان شناس برجسته ای در باره ی ماهيت اين گويش تحقيق

جامع و کاملي انجام نداده است وهيچ کتاب مستقلي درباره ی واژه

ها وتحولات و ويژگی های آن نوشته نشده است حتی دکتر محمد معين، که

در مقدمه فرهنگ برهان قاطع به صد وپنجاه و شش گويش مختلف

اشاره دارد در خوزستان فقط دولهجه شوشتری ودزفولی را نام

می برد و هيچ نامی از گويش بهبهانی نياورده است !

ادامه را در پست های بعدی ببینید.
پایدار باشید.

انتخاب هیئت امنا جدید

arganom — Wed, 10 May 2006 19:42:57 GMT

بنام خداوند جان وخرد
باسلام به همه سروران گرامی بخصوص همشهریان ارجمند
شب گذشته با شرکت تعداد زیادی از اعضاء محترم صندوق خیریه ولی عصر (عج...)
<<بهبهانی های امیدیه ومیانکوه>> وبرطبق اساسنامه مصوب مبنی بر انتخاب سالانه اعضاء هیئت امناء اقدام به انتخاب اعضاء جدید گردید. امیدواریم اعضاء جدید هم همانند سایر عزیزان در دوره های قبل در جهت مساعدت به اعضاء محترم صندوق خدمت کرده ودعای خیر همگان بدرقه راهشان باشد.
در ضمن فرصت را غنیمت شمرده و از زحمات بی شائبه هیئت امناء قبلی تشکر وقدر دانی می شود.

واینک یک خبر
طبق اطلاع واصله فردا پنجشنبه ۲۱/۲/۸۵ قرار است همایش خیرین مدرسه ساز در بهبهان برگزار شود واز این عزیزان که هرکدام بنوبه خود خدمات ارزنده ای به شهرمان ارائه داده اند قدردانی شده وچند مدرسه با حضور ایشان وبرخی از مسئولین محترم شهری افتتاح شود.
خاطرنشان می شود خیرین بهبهانی در این امر خیر رتبه بالایی در کشور دارند.
در این همایش نماینگانی از اعضاء صندوق وانجمن بهبهانی های امیدیه ومیانکوه نیز دعوت شده وشرکت خواهندنمود.

استان ارگان

arganom — Sun, 16 Apr 2006 06:51:18 GMT

هوالکریم
سلام

ولادت باسعادت اسوه حسنه ورسول گرامی(ص)

وفرزند برومند ش بنیانگذار فقه پویای جعفری امام

صادق(ع) را به همه مسلمین در سراسر گیتی

تبریک می گوییم.

به اطلاع عزیزان بخصوص همشهریان گرامی می رسانیم.
امسال هم مانند سنوات گذشته گردهمایی انجمن های بهبهانی از نقاط مختلف در فرهنگسرای آقای بهبهانیان برگزار گردید.
در این همایش عده ای از همشهریان ومقامات مسئول سخنانی ایراد فرمودند ومسائل ومشکلات شهری را مورد ارزیابی قرار دادندوپیشنهاداتی را ارائه نمودند.
نماینده انجمن (در شرف تاسیس)ما نیز در سخنان کوتاه خود علاوه بر تایید پیشنهادات مطروحه از سوی سایرین خود نیز پیشنهادات جدیدی ارائه نمودند که در نوع خود قابل تامل وحمایت بود.
ایشان پیشنهاد کردند که:
اولا از این پس سعی شود بجای بکار بردن کلمه عربی ارجان همان نام اصلی آن"ارگان" بکار رود.
ثانیا با توجه به موقعیت تاریخی ارگان که مرکزیت ولایات فارس و خوزستان و بخش های از بوشهر را داشته است.مسئولین شهر ایجاد استانی بنام "ارگان" به مرکزیت "بهبهان" را در دستور کار خود قرار داده و پیگیری کنند.
زیرا ما از قول قدیمی ها شنیده ایم که حدود 40 سال پیش در مورداستان شدن بهبهان در برخی مطبوعات خوانده اند که متاسفانه بدلیل کوتاهی نسل گذشته این امر محقق نشده است.
دوستان عزیز همشهری اگر با این موضوع موافق هستند آنرا جهت اطلاع وجلب حمایت سایر همشهریان بهر طریق ممکن منعکس کنند.تا این خواست دیرینه و یحق مردم بهبهان انشاءالله تحقق یابد.
توفیق روز افزون شما را خواستاریم.موفق و پیروز باشید.
درضمن استاد سید محمد سید شاعر معروف وطنز گوی بهبهانی واستاد سه دهی اشعار زبیایی خواندند(شعر معروف وطنز آمیزقاسم ازسید).
یاحق

عرض تسلیت

arganom — Tue, 28 Mar 2006 19:08:23 GMT

باسلام

رحلت بزرگ پیام آور آزادی وآزادگی حضرت محمدبن

عبدالله (ص)وشهادت فرزندان بزرگوارش امام حسن

وامام رضا(ع)بر همه مسلمانان جهان تسلیت باد.

تبریک سال نو

arganom — Wed, 22 Mar 2006 17:14:18 GMT

یامقلب القلوب والابصار یا مدبراللیل والنهار

یامحول الحول والاحوال حول حالنا الی احسن الحال

ضمن ادای احترام به حضرت اباعبدالله الحسین(ع)

ویاران با وفایشان فرا رسیدن سال نو را به همه

عریزان وبزرگواران تبریک می گوییم.

وختی ت نیسه

arganom — Sun, 19 Mar 2006 20:44:18 GMT

                            هوالجمیل

                       سلام به همه عزیزان
                          اخیرا قطعه شعری بهاری از استاد گرامی جناب دکتر دادمهر (همشهری باذوقمان)
                         از طریق یکی از اعضاء انجمن بدستمان رسیده که نشان از استعداد بالقوه ایشان در
                      این زمینه دارد.ضمن آرزوی توفیق برای این استاد توانا ابتدا دو خط از آنرا به پیشنهاد
                      وتصویب اعضا در تقویم امسال چاپ کرده واصل شعر را بطور کامل در اینحا یادداشت می کنیم.
                       امیدواریم شما بپسندید واستاد هم کاستیها را ببخشند.

                                                          وختی ت نیسه

                 شب بو امده فصل بهارن و ت نیسه
                                        فصل گل زرد و گل نارن و ت نیسه

                            صحرای جومن مخمل سوزوش ا بر که
                                           نفنوف کوها نو و نوارن و ت نیسه

                          ترجمه:
                             شب بو آمده فصل بهار است و تو نیستی.فصل گل زرد و گل انار است وتونیستی.
                             صحرا پیراهن مخمل سبزرنگش را بتن کرده است. دامن کوه ها نو شده است و تو نیستی
                          (نفنوف نوعی پیراهن زنانه قدیمی است).

              غلن که قشنگ دیمه صدوی باد مرقصه
                                       هرگوشه صدوی تمبک وتارن و ت نیسه
              افتو ا پس  گلگل اورا چه قشنگی
                                        اورا چه قشنگ نور مبارن و ت نیسه
                     غله ها(مزارع گندم وجو) چقدر زیبا باصدای باد می رقصند.درهر گوشه ای صدای تنبک وتار بگوش          می رسد و تونیستی.
                  آفتاب از پشت لکه های ابرها چه زیباست وابرها چقدر قشنگ نورافشانی می کنند.و تونیستی.
                 ت شیرعلی غلغله بوزان ا ز و مرد
                                     کوچکی وگپی اونجه دیارن و ت نیسه
                گنجیک و کلیت وتیتمی رخته ت صحرا
                                   ا بو خش ای فصل خمارن و ت نیسه
               در( امامزاده) شیرعلی از زن ومرد غلغله بازار است(شلوغ است).کوچک ترها وبزرگتر ها هستند          ولی تو نیستی.
               گنجشک وچکاوک(کاکلی) ومرغ باران (بوتیمار) در صحرا فراوان است که از بوی خوش این فصل
              خمار  ( مست) هستند ولی تونیستی .
                وختی ت نبه سیزه بدر زرد مبینم
                                    وختی صب عیدن و بهارن و ت نیسه
                نمی دنی ی بعد ت ری خش هده ا دل
                                تا جی گل ریت سسک و خارن و ت نیسه
              وقتی که تو نباشی سیزده بدر را زرد می بینم.همچنین زمانی که صبح عید است وتو نباشی.
              تا بجای گل رویت خار می بینم نمی خواهم دنیای بعد از تو(بدون تو) به دلم روی خوش نشان دهد.
               (سسک نوعی بوته خاردار سوختنی است).

                               بهاری باشید و خدا یار ونگهدارتان

ییشینه تاریخی بهبهان

arganom — Tue, 21 Feb 2006 21:11:18 GMT

بنام خداوند جان آفرین
با سلام وعرض پوزش از دیر آپدیت کردن تا آماده شدن اساسنامه توجه شما عزیزان

را به مطلب زیر به نقل از سایت دوستان انجمن تهران وکرج جلب می کنیم.

اشاءالله بپسندید.

پيشينه تاريخي و علل ويراني ارگان :

تاريخ بهبهان همواره و همه جا با تاريخ ارگان همراه بوده و اساسا يكي محسوب مي شود . لذا براي روشن شدن آن بهتر است از قديمي ترين ‌ازمنه يعني ارگان شروع تا به استقلال تاريخي بهبهان و بعد از آن بپردازيم :
شهر قديمي بهبهان ارجان بواسطه اشياء بدست آمده در كشفيات باستان شناسي سال 1361 (‌هجري شمسي )‌تا كنون قديمي ترين دوره تاريخي آن معلوم گرديده است كه نشان از هزاره دوم پيش از ميلاد مسيح دارد . گور مكشوفه , كتين هوتران فرزند پادشاه ايلامي كه در هزاره دوم قبل از ميلاد سلطنت ميكرد همراه با جام ارگان و حلقه قدرت آن شوكت و عظمت فرهنگي و هنري ارجان را به نمايش مي گذارد و با عرضه اطلاعات گرانبهايي از تاريخ بهبهان معلوم ميدارد كه اين شهر قديمي , چگونه از منظر فرهنگي , بر تارك منطقه مي درخشيده است .

نقوش جام ارگان كه نشانگر , مركزيت اين منطقه است به نوبه خود عظمت فرهنگي
- هنري و شوكت اجتماعي , مردمي را از عمق تاريخ ارگان ( ارجان ) روشن مي سازد
كه تا به حال , براي محققان , نقطه تاريكي به حساب مي آمد و بدين طريق نشان ميدهد
كه ارگان در دوره ساساني بوجود نيامده و عظمت خود را تنها در اين دوره بدست نياورده
است . بلكه اين شاهان ايلامي بوده اند كه اين منطقه را براي زندگي برگزيده و شكوفا
نموده اند ( شماره هاي 7-8-9 مجله اثر ) از انتشارات سازمان ملي حفاظت آثار باستاني
بيانگر اين واقعيت ارزشمند است .
از وضعيت ارگان در دوره مادها و چگونگي حاكميت بر اين ناحيه تا كنون سند و مدركي
بدست نيامده است و به همين دليل شايد بتوان گفت ارجان در اين دوره همچنان در
حاكميت ايلاميان بوده است . شهر قديمي بهبهان (‌ارگان ) ‌در دوره هخامنشي بواسطه
قرار گيري بر سر يكي از مهمترين راههاي ارتباطي آن زمان يعني راه شاهي كه از لوديه
در كنار درياي مديترانه شروع ميشده و شوش را از طريق ارگان به پاسارگاد متصل
مي نموده است از رونق و اهميت قابل توجهي برخوردار بوده است . استرابو , در
خصوص ارگان زمان هخامنشي مي نويسد در اين شهر مردمي زندگي مي كردند
كه به آنها ( اوكسي ) مي گفتند و به قولي ديگر در دوره هخامنشي ارگان بهبهان
جزء سرزمين (‌كي ها )‌بوده است . اسكندر مقدوني به هنگام تهاجم به تخت جمشيد
ضمن تصرف ارگان در گذرگاه تنگ تكاب , پس از نبردي سخت با سردار معروف منطقه
آريو برزن و تحمل تلفات زياد از اين معبر عبور كرده خود را به تخت جمشيد رسانده است.
لازم به ياد آوري است كه منطقه ارجان نزد يونانيان به نام اركان معروف بوده است .
در دوره اشكاني , جنوب شرقي خوزستان , يعني ارجان هنوز توسط اميران يا پادشاهان
ايلامي اداره مي شده كه ساتراب نشين جداگانه پارتي (‌اشكاني )‌را با اجازه اشكانيان
تشكيل داده بودند . نقوش برجسته سنگي موجود در تنگه سروك (‌سولك )‌كه صحنه
تشريفات ,‌تفويض مقام و منصب ,‌مراسم مذهبي و جنگ تن به تن را نشان مي دهد
, يادگار رونق و آباداني ارگان دوره اشكاني است . سنگ فرش هاي باقي مانده در تنگ
خوئيز و ديگر تنگ هاي مجاور منطقه ارگان كه به هخامنشيان نسبت مي دهند عمدتا
توسط اشكانيان توسعه و ترميم يافته اند . در دوره ساساني , كه ارگان يكي از ايالات
پنجگانه فارس محسوب ميشد از يك طرف بلاد شاپور و از طرف ديگر ,‌منطقه شوش را
از طريق در بند پارس به تخت جمشيد متصل مي نمود .
معروف است كه قباد ساساني پدر انوشيروان ,‌شهر ارجان را بوسيله عده اي از اسراي
رومي (‌آمد – ديار بكر ) بازسازي و از نو بنا نهاد . آثار بجا مانده از دور ه ساساني كه
نشانه بيشتري از عظمت و شوكت شهر قديمي بهبهان را ردر بردارد عبارتند از آثار
دو پل در بستر رودخانه مارون در شمال شهر ارگان و كنار مسجد جامع آن (‌شماره 44
ثبت آثار باستاني )‌كه مهمترين آن پل بكان و بند بكان است . همچنين آثار پل سومي
, در نزديكي سد شهدا در جوار امام زاده جعفر وجود دارد ,‌بعضي آنرا منسوب به حجاج
بن يوسف از دوره اسلامي ميدانند . آتشكده چهار طاق (‌شماره ثبت 371 )‌و پل خيري
مح خان , در ناحيه خير آباد كه ارگان را به بلاد شاپور در ناحيه ممسني متصل مي كرده
است از ديگر آثار منسوب به دوره ساساني است . بعد از ظهور دين اسلام در سال 16
(‌هجري قمري ) به فرمان عمر بن خطاب , عثمان بن ابي العاصي به كمك ابو موسي
اشعري حاكم بصره ارگان را تصرف نمودند و از آن زمان به بعد امور اين منطقه توسط
والياني كه از طرف خليفه وقت براي اداره ولايات فارس فرستاده مي شد حل و فصل
مي گرديد . در دوره اسلامي , ارگان عظمت خود را براي چند قرن همچنان حفظ نمود
بطوريكه در دوره آل بويه از مراكز مهم ضرب سكه محسوب مي گرديد. ‌سكه اي مربوط
به( 346 هجري قمري) از آنجا بدست آمده كه يكطرف آن ركن الدوله و طرف ديگرش
اسامي المطيع بالله خليفه عباسي و عضد الدوله بويي ضرب شده است . مقدسي
در خصوص اهميت اقتصادي ارگان در احسن التقاسيم مي نويسد :‌ارگان شهري
است بسيار آباد و پر از نعمت هاي فراوان و داراي مردمي نجيب است . يخ , رطب
, ليمو , عنب در آن جمع است معدن انجير و زيتون مي باشد . صابون و دوشاب
بسيار خوبي دارد و اين شهر خزانه فارس و عراق و بارانداز خوزستان و اصفهان
است . در باب اهميت اقتصادي شهر قديمي بهبهان همين بس كه از عضد الدوله
بويي نقل كرده اند كه گفته :‌من عراق را براي نامش و ارگان را براي درآمدش مي خواهم
. از اين گذشته بهبهان مقر حكومت يكي از پادشاهان آل بويه به نام بهاء الدين يا
بهاء الدوله بود , كه در همان محل نيز چشم از جهان فرو بسته است . بطور كلي
ارگان در دوره اسلامي , گذشته از عظمت و رونق اقتصادي ,‌اجتماعي ,‌فرهنگي ,
خود محل برخورد بازرگانان , تجار ,‌شعر ا ,‌د انشمندان و حتي موسيقيدانان بوده
است كه از آن جمله اند , ابراهيم بن بهمن ارجاني و فرزندش اسحاق ابن ابراهيم ,
كه هر دو موسيقي داناني توانا بوده اند . شيخ ابوالحسن شيرازي و شاگردش
احمد بن ابراهيم بنا ارگاني كه از عارفان زمانه خود بوده اند . حكيم ناصر خسرو
علوي كه در سال 443 (‌هجري قمري )‌از ارجان ديدن كرده است آن را شهري بزرگ
و پر رونق كه داراي باغ و بوستان هاي بسيار است توصيف نموده مي نويسد .
در سال 452 زلزله اي در ارجان رخ داد كه مردمان آن پراكنده شدند و به تدريج از
رونق افتاد. عوامل متعددي در ويراني ارگان و ركود آن موثر بوده اند كه مهمترين
آنها عبارتند از : - زلزله هاي پي در پي قرن پنجم هجري قمري كه در خصوص اين
زلزله ابن اثير در كتاب الكامل في تاريخ مي نويسد دو زلزله شديد يكي در سال 445
(‌هجري قمري )‌و ديگري در سال 478 (‌هجري قمري )‌در ارگان به وقوع پيوسته است .
- شكسته شدن سد ارجان و مختل شدن امور زراعي و كشاورزي - تخريب تدريجي
ديوار دفاعي شهر كه بعد از آل بويه , توجه چنداني به مرمت و نگهداري آن نمي شد
و اين امر موجب آسيب پذيري بيشتر شده است . - حملات متعدد اسماعيليان به ارجان
در عصر سلاجقه و غارت و چپاول شهر - جنگ هاي مستمري كه ميان مدعيان قدرت
در دوران سلجوقيان , خوارزمشاهيان , ايلخانان به وقوع پيوسته خاصه اتابكان فارس
و لر كه پيوسته بر سر تسلط شهرهاي مرزي ميان خوزستان و فارس از جمله ارجان
و كهگيلويه به جنگ و ستيز برخاسته و موجب وارد آمدن خسارت زياد به ارگان گرديده
است . - تسلط اتراك (‌خاصه افشارها )‌و غارتگري آنها در آن نواحي كه ساليان درازي
ادامه داشت . - سرانجام غارتگري و دستبردهاي همسايگان ارگان و رعب و وحشتي
كه ايجاد كرده بودند, مجموعا زمينه را براي ترك شهر به وسيله مردم فراهم نموده است
. بدنبال حوادث مذكور قريه بهبهان كه به فاصله كمي (‌حدود 8 كيلومتر )‌از ارگان قرار
داشت به تدريج پذيراي مردم ارگان گرديد و رو به آبادي و رونق نهاد كه سرانجام در
قرن هشتم (‌هجري قمري )‌خود را در تاريخ به جاي ارگان نشان داد .
خدا حافظ